The Invincible Iron Man

Điểm khởi đầu của 'The Invincible Iron Man' không phải là một phòng thí nghiệm tiện nghi ở Malibu, mà là một hang động ẩm thấp tại Afghanistan. Đây là một sự sắp đặt đầy tính ngụ ngôn. Tony Stark, biểu tượng của chủ nghĩa tư bản phóng túng và sự ngạo mạn của đế chế vũ khí, phải đối mặt với chính cái chết do chính những sản phẩm của mình gây ra. Cảnh tượng Stark rèn bộ giáp Mark I giữa làn khói bụi và lửa nóng không chỉ là một quá trình cơ khí; đó là quá trình 'rèn luyện' lại linh hồn. Trong bóng tối của hang động, Stark buộc phải từ bỏ cái tôi phù phiếm để chấp nhận một sự thật nghiệt ngã: di sản của ông là sự hủy diệt. Lò phản ứng hồ quang (Arc Reactor) cắm sâu vào lồng ngực không chỉ giữ cho những mảnh đạn không chạm vào tim, mà còn là biểu tượng của một trái tim nhân tạo đang học cách đập vì nhân loại. Sự chuyển đổi từ một 'Warlord' sang một 'Protector' được diễn tả một cách trần trụi, thoát khỏi những màu sắc sặc sỡ thường thấy trong truyện tranh, mang lại một độ nảy thực tế (grounded realism) hiếm hoi.

Một trong những khía cạnh thú vị nhất mà tôi quan sát được là cách bộ phim xử lý mối quan hệ giữa Tony và các bộ giáp. Đối với Stark, bộ giáp không chỉ là công cụ; nó là sự mở rộng của bản ngã. 'I am Iron Man' – câu thoại kết thúc phim không phải là 'Tôi điều khiển Iron Man'. Sự đồng nhất này đặt ra một câu hỏi triết học về hậu nhân loại (Post-humanism): Liệu công nghệ làm ta mất đi nhân tính hay thực chất là công cụ để ta thực hiện những lý tưởng cao đẹp nhất? Việc Stark liên tục nâng cấp từ Mark II đến Mark III cho thấy sự ám ảnh về sự hoàn hảo và nỗi sợ hãi về sự tổn thương. Máy móc ở đây đóng vai trò như một lớp vỏ bảo vệ cho một tâm hồn dễ vỡ. Ánh sáng xanh từ lồng ngực Stark chính là 'ngọn hải đăng' duy nhất trong một thế giới của sự phản bội (Obadiah Stane) và sự hỗn loạn chính trị. Đạo diễn Jon Favreau đã cực kỳ thông minh khi giữ lại những tiếng va chạm cơ khí khô khốc, những lỗi hệ thống, khiến bộ giáp trở nên 'thật' và có sức nặng vật lý, thay vì những kỹ xảo CGI bóng bẩy nhưng vô hồn của các phần phim sau này.

Ra mắt vào năm 2008, 'Iron Man' phản ánh trực diện tâm thế của nước Mỹ hậu 11/9. Stark Industries là hiện thân của phức hợp quân sự - công nghiệp (Military-Industrial Complex). Bộ phim không ngần ngại chỉ trích sự trục lợi từ chiến tranh, nơi vũ khí được bán cho cả hai bên chiến tuyến dưới danh nghĩa 'tự do'. Nhân vật Obadiah Stane không chỉ là một kẻ phản diện thông thường; lão là đại diện cho chủ nghĩa tư bản cũ kỹ, tàn nhẫn, sẵn sàng hy sinh đạo đức vì lợi nhuận. Cuộc đối đầu giữa Iron Man và Iron Monger thực chất là cuộc chiến giữa hai tầm nhìn về tương lai: Một bên sử dụng công nghệ để bảo vệ và một bên sử dụng nó để thống trị thông qua nỗi sợ hãi. Sự sắc sảo của kịch bản nằm ở chỗ nó không đưa ra những câu trả lời dễ dàng, mà buộc khán giả phải suy ngẫm về cái giá của hòa bình.

Cá nhân tôi tin rằng không có sự nghiệp hồi sinh nào vĩ đại hơn Robert Downey Jr. trong vai Tony Stark. Sự tương đồng giữa cuộc đời thật của RDJ – một tài năng rực rỡ suýt bị hủy hoại bởi bê bối – và Tony Stark là chìa khóa tạo nên sức hút mãnh liệt này. RDJ mang vào nhân vật một sự châm biếm sắc sảo, một vẻ ngoài tự tin đến mức ngạo mạn nhưng lại che giấu một sự bất an sâu thẳm. Cách anh tương tác với J.A.R.V.I.S hay Pepper Potts cho thấy một con người khao khát sự kết nối nhưng lại sợ hãi sự gần gũi. Lối diễn xuất ứng biến (improvisation) của RDJ đã phá vỡ những khuôn mẫu khô cứng của dòng phim siêu anh hùng, biến 'The Invincible Iron Man' thành một bộ phim tập trung vào nhân vật (character-driven) hơn là tập trung vào hành động (action-driven). Nếu không phải là RDJ, có lẽ MCU đã chết yểu ngay từ những bước chân đầu tiên.

Dưới góc độ kỹ thuật, cinematography của Matthew Libatique đã tạo nên một thế giới vừa sang trọng của giới thượng lưu, vừa bụi bặm của chiến trường. Những góc máy quay cận cảnh quá trình lắp ráp bộ giáp, tiếng kim loại va chạm, và giao diện HUD bên trong mũ cối đã thiết lập một tiêu chuẩn mới cho điện ảnh viễn tưởng. Chúng ta không chỉ xem Iron Man bay; chúng ta cảm nhận được lực G tác động lên cơ thể Stark, cảm nhận được nhiệt lượng tỏa ra từ đôi bàn tay phản lực. Đây là điểm mà các bộ phim siêu anh hùng hiện đại thường bỏ lỡ khi quá lạm dụng phông xanh, đánh mất đi cảm giác 'chạm' được vào vật chất.