Thiên Mệnh Anh Hùng

Kịch bản của 'Thiên Mệnh Anh Hùng' vận hành theo cấu trúc cổ điển của dòng phim hành động - báo thù (revenge thriller), nhưng được bao phủ bởi lớp áo kiếm hiệp phương Đông. Trần Nguyên Vũ (Huỳnh Đông) không chỉ là một kẻ sống sót sau thảm án tru di tam tộc, anh ta là hiện thân của một nỗi đau quốc gia chưa được xoa dịu. Việc xây dựng hành trình của Vũ từ một tiểu hòa thượng lánh đời đến một kiếm khách dấn thân vào chốn cung đình đầy rẫy mưu mô là một nước đi thông minh để dẫn dắt khán giả đi từ không gian tĩnh mịch của thiền môn đến sự ngột ngạt của quyền lực. Điểm mạnh của kịch bản nằm ở việc thiết lập các tuyến nhân vật đối trọng: một Thái hậu Tuyên Từ (Vân Trang) đầy quyền uy nhưng cũng đầy bất an, một Trần Nguyên (Midu) kiên cường, và những sát thủ bóng đêm. Tuy nhiên, dưới góc độ phê bình khắt khe, kịch bản đôi chỗ vẫn rơi vào lối mòn của phim hành động Hollywood – nơi mà các tình tiết ngẫu nhiên (coincidence) đôi khi lấn át sự phát triển logic của nội tâm. Dẫu vậy, sự lồng ghép khéo léo về 'Bức huyết thư' – vật chứng quan trọng có thể thay đổi vận mệnh triều đại – đã tạo ra một 'MacGuffin' hoàn hảo, giữ cho nhịp phim luôn ở trạng thái căng thẳng cao độ từ đầu đến cuối.

Nếu phải chọn ra một yếu tố đưa 'Thiên Mệnh Anh Hùng' lên tầm vóc của một kiệt tác hình ảnh thời bấy giờ, đó chính là sự kết hợp giữa nhãn quan của Victor Vũ và tài năng của tay máy Nguyễn K'Linh. Phim đã biến cảnh sắc Ninh Bình trở thành một nhân vật thực thụ. Những rặng núi đá vôi sừng sững, những dòng sông uốn lượn không chỉ là bối cảnh; chúng phản chiếu tâm trạng của nhân vật. Ánh sáng trong phim được xử lý cực kỳ tinh tế, với những cú máy rộng (wide shots) khoe trọn sự hùng vĩ của thiên nhiên Việt Nam, đối lập với những khung hình hẹp, thiếu sáng và đậm tính kịch trong cung cấm. Cách sử dụng màu sắc – màu xanh trầm buồn của núi rừng, màu vàng rực rỡ nhưng lạnh lẽo của hoàng cung, màu đỏ của máu và hận thù – đã tạo nên một phổ màu đầy cảm xúc. Đây là thời điểm mà điện ảnh Việt chứng minh rằng chúng ta có những bối cảnh 'di sản' không thua kém gì phim trường của Trung Quốc hay Hollywood, nếu biết cách khai thác bằng một tư duy điện ảnh đúng đắn.

Dưới sự chỉ đạo võ thuật của Johnny Trí Nguyễn, các phân cảnh hành động trong 'Thiên Mệnh Anh Hùng' đã thoát ly khỏi lối đánh 'múa may' thường thấy trong phim cổ trang Việt trước đó. Các chiêu thức được thiết kế dựa trên nền tảng võ thuật cổ truyền nhưng được đẩy lên một tầm cao mới về tính điện ảnh. Những màn giao đấu trên mặt nước, trên mái nhà hay trong rừng trúc không chỉ mãn nhãn về mặt thị giác mà còn mang đậm tính biểu tượng. Mỗi đường kiếm của Nguyên Vũ không chỉ để giết người, mà là để phá tan sự u uất đang đè nặng lên danh dự dòng họ Nguyễn. Sự chỉn chu trong dựng phim (editing) với nhịp cắt nhanh, gọn đã tạo ra một năng lượng mạnh mẽ, khiến người xem không thể rời mắt. Tuy có một số đoạn lạm dụng kỹ xảo dây (wirework) khiến chuyển động đôi lúc mất đi trọng lực tự nhiên, nhưng xét về tổng thể, đây vẫn là một chuẩn mực mới cho phim hành động cổ trang Việt Nam.

Trong một bộ phim hành động, nhân vật phản diện thường là thước đo cho sự thành công của người hùng. Vân Trang trong vai Thái hậu Tuyên Từ đã mang đến một màn trình diễn để đời. Không cần gào thét hay thể hiện sự ác độc một cách lộ liễu, chỉ qua ánh mắt sắc lẹm và phong thái uy nghi, cô đã lột tả được một người đàn bà đứng trên đỉnh cao quyền lực nhưng luôn bị ám ảnh bởi tội ác quá khứ. Đây là một vai diễn đa chiều: bà ta độc ác vì phải bảo vệ ngôi báu cho con trai, và cái ác đó xuất phát từ một bản năng sinh tồn nghiệt ngã. So với sự chính trực có phần hơi 'một màu' của nhân vật nam chính, Thái hậu Tuyên Từ mới là nhân vật có sức nặng tâm lý lớn nhất phim. Mỗi khung hình có sự xuất hiện của Vân Trang đều mang một luồng điện tích, khiến không khí trở nên đặc quánh sự nguy hiểm.

Dù vấp phải một số tranh cãi về tính xác thực của trang phục hay lịch sử tại thời điểm ra mắt, chúng ta cần nhìn nhận 'Thiên Mệnh Anh Hùng' dưới góc độ một tác phẩm hư cấu dựa trên nền tảng lịch sử (historical fiction). Phim không có tham vọng làm sách giáo khoa lịch sử, nó có tham vọng khơi gợi lòng tự hào và sự quan tâm của giới trẻ đối với tiền nhân. Thông điệp về việc 'minh oan' và đi tìm chân lý trong phim không chỉ gói gọn trong vụ án Lệ Chi Viên, mà nó còn là tiếng lòng về công lý vĩnh hằng. Cách bộ phim kết thúc – không phải bằng một cuộc thảm sát trả thù mù quáng mà bằng sự thấu hiểu về cái giá của hòa bình – đã nâng tầm bộ phim từ một câu chuyện báo thù thông thường lên thành một tác phẩm nhân văn.